Tiếng ồn nâu và tiếng ồn trắng: nghe cái nào?
15h20 và hai người ở bàn bên đang bàn chuyện cưới xin.
Bạn không nghe. Tuy vậy bạn có thể kể lại số mâm, quê hai bên nội ngoại, và một quan điểm khá cứng rắn về cái nhà hàng.
Không ai nói to. Không ai làm gì sai. Bạn chỉ đơn giản không quyết định được việc không nghe tiếng người, và đó là toàn bộ lý do bài này tồn tại.
Thứ duy nhất bạn đổi được là những gì còn lại trong phòng.
Nguyên tắc: bạn không làm phòng im hơn, bạn làm chỗ chen ngang khó tìm hơn
Một căn phòng chưa bao giờ im. Nó có một cái sàn âm — quạt thông gió, xe máy ngoài đường, cái tủ lạnh, cả toà nhà.
Thứ cắt đứt sự tập trung của bạn không phải cái sàn đó. Nó là một sự kiện nhô lên khỏi sàn: một cánh cửa, một tiếng cười, tên bạn, một câu rõ ràng về cái nhà hàng.
Che âm là nâng cái sàn lên tới khi các sự kiện thôi nhô ra. Bạn đang đổi một bức tranh âm thanh lởm chởm lấy một bức phẳng, và trả giá bằng nhiều âm thanh tổng cộng hơn, không phải ít hơn.
Đó là lý do vặn to tới khi không nghe thấy gì là bản năng sai. Bạn không thắng một cuộc chiến về độ to; bạn đang khép khoảng cách giữa cái sàn và các đỉnh nhô.
Ba màu, bỏ phần toán
Cả ba đều là âm thanh ngẫu nhiên. Khác biệt duy nhất là độ nghiêng phổ — năng lượng phân bố ra sao giữa trầm và cao.
| Màu | Độ nghiêng | Nghe như | Che tốt nhất |
|---|---|---|---|
| Trắng | Phẳng: năng lượng ở dải cao ngang dải trầm | Tiếng rè radio, máy sấy tóc, tivi mất sóng | Tiếng chen ngang ở dải cao; ngồi dưới nó vài tiếng thì gắt |
| Hồng | Năng lượng giảm khi cao dần, khoảng 3 dB mỗi quãng tám | Mưa đều trên mái, gió trong tán cây | Phủ rộng; ít gây khó chịu nhất với phần lớn mọi người |
| Nâu | Giảm nhanh gấp đôi, khoảng 6 dB mỗi quãng tám | Thác nước, khoang máy bay, sóng biển xa | Tiếng ì trầm: xe cộ, bước chân, bass xuyên tường |
Nói gọn: trắng giữ nguyên treble nên nghe sáng và xì, nâu vứt gần hết treble đi nên nghe như thời tiết, hồng nằm giữa.
Nếu ai đó bảo bạn tiếng ồn nâu vượt trội về mặt khoa học, họ đang mô tả một sở thích trong áo blouse. Nâu che dải trầm tốt hơn và dịu hơn khi ngồi dưới ba tiếng. Đó là một thuộc tính, không phải một lợi ích.
Thành thật về bằng chứng
Đây là phần phần lớn bài viết về chủ đề này bỏ qua, nên nó nằm ở giữa bài chứ không nằm dưới chân trang.
Hai điều được chống lưng tốt. Tiếng nói hiểu được thì phá công việc dùng ngôn ngữ, và che âm làm một cú chen ngang khó bị phát hiện hơn. Hiệu ứng irrelevant speech được nghiên cứu từ Colle và Welsh (1976) rồi Salamé và Baddeley (1982): tiếng nói không chú ý tới vẫn làm hỏng trí nhớ chuỗi ngắn hạn, kể cả khi bạn được bảo hãy phớt lờ, kể cả bằng thứ tiếng bạn không biết. Đó là nhiệm vụ phòng thí nghiệm — nhớ chuỗi chữ số — nên đừng ánh xạ quá tay sang việc viết báo cáo. Dù vậy hướng của nó giữ nguyên suốt bốn thập kỷ.
Nhạc có lời là phát hiện thực dụng đáng tin nhất ở đây. Perham và Currie (2014, Applied Cognitive Psychology) thấy nhạc có lời làm giảm khả năng đọc hiểu, bất kể người tham gia có thích bản nhạc hay không. Thích nó không bảo vệ được họ. Mẫu sinh viên nhỏ, một nhiệm vụ đọc trong phòng thí nghiệm, và vẫn là câu hữu ích nhất trong lĩnh vực này: nếu công việc làm bằng chữ, đừng thêm chữ vào.
Phần không được chống lưng tốt mới là phần thú vị. Không có cơ sở vững chắc nào cho tuyên bố rằng bất kỳ tiếng ồn nào trong số này làm bạn làm việc tốt hơn nói chung. Kết quả lẫn lộn, mẫu nhỏ, và những hiệu ứng xuất hiện thường khiêm tốn và không phải lúc nào cũng lặp lại được.
Ngoại lệ hay được trích nhất là Söderlund, Sikström và Smart (2007, Journal of Child Psychology and Psychiatry), thấy tiếng ồn trắng cải thiện kết quả ở học sinh kém chú ý và làm xấu đi ở học sinh chú ý tốt. Ấn tượng, và một số nghiên cứu sau chỉ cùng hướng. Nó cũng là một nhóm dân số và một loại nhiệm vụ, và nó không cho phép ai nói rằng tiếng ồn nâu chữa ADHD.
Vậy: âm thanh là công cụ để kiểm soát môi trường âm học của bạn. Nó không phải thuốc cho sự chú ý. Mọi thứ bên dưới viết trên cơ sở đó.
Âm thanh nào cho căn phòng nào
Có người nói chuyện gần bạn — hồng hoặc nâu, chỉnh sao cho tiếng nói thôi hiểu được chứ không phải thôi tồn tại. Bạn vẫn nên nhận ra là có người đang nói; bạn không nên theo dõi được nội dung. Mức đó thấp hơn bạn tưởng.
Xe máy ngoài đường, vách trọ mỏng, hàng xóm hát karaoke tới 22h — nâu, không do dự. Đây đúng là trường hợp nó sinh ra để giải.
Một căn phòng quá im — mưa. Không phải để che, mà vì cùng lý do có người không ngủ nổi trong khách sạn im phăng phắc. Mưa nằm loanh quanh vùng hồng với một sự bất đều đặn chậm rãi mà phần lớn mọi người thấy dễ quên đi hơn tiếng xì phẳng.
Tiếng quán cà phê xứng đáng có đoạn riêng, vì nó là tiếng nói, mà tiếng nói là thứ nghiên cứu cứ giơ cờ. Nó chạy tốt với nhiều người trên việc không dùng ngôn ngữ — bảng tính, phác thảo, sắp xếp, giấy tờ — và âm thầm lấy đi của họ ở phần đọc và viết. Nếu bạn mê nó mà đang viết một bài luận, đó là một cuộc đánh đổi thật chứ không phải mê tín.
Lo-fi là nhạc không lời, dải động hẹp và lặp lại theo thiết kế, một bản đặc tả hợp lý cho nền. Cái bẫy không phải bản nhạc, mà là bốn phút chọn, tua, chỉnh — đúng cú với tay đang ăn mất buổi chiều của bạn trong một cái mũ khác.
Nghe nhạc có lời khi học được không?
Với đọc, viết, dịch, hay code có nhiều chỗ phải đặt tên: không. Đó là chỗ duy nhất bằng chứng nhất quán.
Với việc lặp lại không dùng ngôn ngữ: được, và thường tốt hơn im lặng, vì nó giữ một tiếng đồng hồ tẻ nhạt ở mức chịu được, mà chịu được mới là thứ làm nó xong. Cái giá rơi đúng vào chữ nghĩa. Chia công việc theo đường đó là bạn có gần hết phần lợi.
Âm lượng, tai nghe, và đừng phá tai
Phép thử là bàn phím của bạn. Bạn phải nghe được tiếng mình gõ. Nếu phím đã biến mất, âm thanh đã thôi che và bắt đầu cạnh tranh.
Để ý cú trôi. Nếu bạn cứ nhích nó lên từng giờ, đó là sự thích nghi, không phải nhu cầu. Vặn xuống thay vì lên.
Liều lượng mới là thứ quan trọng. Khuyến nghị nghe an toàn được xây trên mức âm nhân với số giờ chứ không phải một con số đáng sợ đơn lẻ, và âm thanh nền là trường hợp bất thường vì bạn chạy nó bốn tiếng liền.
Chống ồn chủ động rất giỏi với âm trầm đều — động cơ, quạt thông gió, xe khách — và kém với tiếng nói, đúng thứ bạn muốn dẹp nhất. Chống ồn cộng một chút tiếng ồn hồng thì xử được văn phòng mở. Chống ồn một mình thì không.
Giờ nghỉ thì tháo ra. Tai bạn muốn năm phút đó đúng như đôi chân.
Ba ngày, một biến số
Ai cũng cãi nhau về chuyện này trong trừu tượng. Nó tốn ba ngày để tự ngã ngũ.
| Ngày | Âm thanh | Lúc nào | Ghi lại khi xong |
|---|---|---|---|
| Hai | Nâu, nhỏ | 50 phút khó nhất trong ngày | Hai con số, 1–5 |
| Ba | Mưa | Cùng ô giờ, cùng loại việc | Hai con số |
| Tư | Im lặng, hoặc nút bịt tai | Cùng ô giờ, cùng loại việc | Hai con số |
Hai con số đó: bắt đầu dễ tới đâu, và bạn ngoi lên bao nhiêu lần. Ghi trong vòng một phút sau khi xong. Tới lúc đi ngủ bạn chỉ còn nhớ tâm trạng, không còn nhớ phiên.
Cùng giờ trong ngày, cùng loại việc, cùng âm lượng. Một biến số, nếu không thì phép thử chẳng nói gì với bạn.
Phần lớn mọi người tìm ra một kẻ thua rõ ràng và hai kẻ thắng ngang nhau. Lấy kẻ thắng nào bạn với tay tới mà không nghĩ. Bài tập này không nhằm tìm ra tối ưu — nó nhằm ngăn bạn quyết lại chuyện này mỗi sáng.
Khi âm thanh là đòn bẩy sai
Khi thủ phạm là điện thoại, không phải căn phòng. Nếu các cú cắt ngang của bạn đến dưới dạng thông báo, không lượng tiếng ồn nâu nào chạm được tới chúng.
Khi thêm đầu vào chính là vấn đề. Với người bị misophonia hay nhạy cảm giác quan nói chung, âm thanh thêm vào là một tác nhân gây căng thẳng nữa chứ không phải cái khiên. Nút bịt tai và một căn phòng im hơn, không phải một playlist tốt hơn.
Khi vấn đề nằm ở thính lực. Che âm giúp được một số người bị ù tai, và có những bác sĩ thính học chuyên đúng việc này. Đó là cuộc trò chuyện ở phòng khám, không phải trên blog.
Khi bạn không làm việc nổi nếu thiếu nó. Nếu âm thanh đã thành kết cấu chịu lực, hãy để ý, vì nó sẽ bỏ rơi bạn trên xe khách và trong phòng thi. Mỗi tuần làm một phiên trong im lặng để giữ cửa đó mở.
Và nếu bạn với tay tới âm thanh vì không bắt đầu nổi, âm thanh không phải mảnh còn thiếu. Đó là chuyện độ dài phiên và một phút đầu tiên quá đắt, tức là chỗ cái đồng hồ kiếm cơm — hoặc, nếu công việc của bạn cần đà chạy dài trước khi đi tới đâu, một lập luận cho khối dài hơn.
Hôm nay
Bật hồng hoặc nâu, nhỏ vừa đủ để nghe tiếng bàn phím của mình, và làm năm mươi phút.
Rồi tháo tai nghe ra và để ý xem căn phòng thật ra ồn tới mức nào.
Fomodo mang theo bảy âm thanh nền — mưa, một quán cà phê và năm thứ khác — cộng một công tắc riêng cho tiếng tích tắc mà bạn đặt theo từng phiên chứ không phải một lần rồi thôi. Bảy là giới hạn thành thật ở đây: bảy là một cái kệ, không phải một thư viện, và nếu đúng cái âm thanh hợp với bạn không nằm trong đó thì nó không nằm trong đó.
Công tắc tích tắc theo phiên tồn tại vì cùng một người muốn bật nó cho một đống giấy tờ lúc 11h và rất muốn tắt nó lúc 22h khi đang đau đầu, mà bắt họ vào Cài đặt hai lần mỗi ngày thì chẳng bao giờ sống nổi qua một tuần thật.
Chọn một âm thanh. Dùng nó cả tuần. Chính việc chọn mới đang tốn tiền của bạn.
