Học bài ở quán cà phê: khi nào chạy, khi nào không
9h40 sáng thứ Bảy. Bạn gọi một ly nâu đá 35.000 ₫, xin mật khẩu wifi, cắm sạc, mở laptop.
11h15, bạn đã đọc hết ba bài trên Facebook, nghe trọn câu chuyện chia tay của bàn bên, và viết được nửa dòng.
Buổi sáng không hỏng vì cái quán ồn. Nó hỏng vì bạn mang sai loại việc tới đây.
Nguyên tắc: quán bán cho bạn cú bắt đầu, và thu tiền bằng chữ
Quán cà phê giỏi một việc và dở một việc, và hai việc đó gần như không liên quan gì tới nhau.
Nó rất giỏi trong việc làm bạn bắt đầu. Nó rất dở với công việc làm bằng chữ nghĩa.
Nếu bạn nhớ đúng một dòng từ bài này thì nhớ dòng đó. Mọi thứ bên dưới chỉ là chia việc theo đúng đường ấy.
Vì sao ngồi quán lại dễ bắt đầu hơn ngồi nhà
Ba lý do, và không lý do nào là “không khí sáng tạo”.
Bạn đã trả tiền rồi. 35.000 ₫ đã ra khỏi ví trước khi bạn mở máy. Về mặt lý trí thì khoản đó đã chi và không nên ảnh hưởng gì tới quyết định tiếp theo. Về mặt thực tế thì nó ảnh hưởng, và trong trường hợp này nó ảnh hưởng theo hướng có lợi.
Không có cái giường. Ở phòng trọ, cái giường cách bàn học một mét rưỡi và nó thắng khoảng bảy trên mười lần. Ở quán, phương án tệ nhất là ngồi bấm điện thoại — vẫn tệ, nhưng tệ ít hơn nằm.
Có người khác đang làm việc. Đây là body doubling ở dạng rẻ nhất: một người ngồi bàn bên đang gõ, và bạn ngồi xuống vì họ đã ngồi xuống. Cơ chế đó không cần ai nhìn bạn, nó chỉ cần có ai đó ở đó.
Cả ba đều tác động vào cùng một chỗ: giá của phút đầu tiên. Không cái nào làm bạn tập trung tốt hơn sau khi đã bắt đầu.
Cái quán lấy lại của bạn: tiếng người
Tiếng nói hiểu được là thứ phá công việc dùng ngôn ngữ, và đó là phần được nghiên cứu chống lưng chắc nhất trong toàn bộ chủ đề âm thanh.
Hiệu ứng irrelevant speech được nghiên cứu từ Colle và Welsh (1976) rồi Salamé và Baddeley (1982): tiếng nói bạn không chú ý tới vẫn làm hỏng trí nhớ chuỗi ngắn hạn, kể cả khi bạn được bảo hãy phớt lờ, kể cả bằng thứ tiếng bạn không biết. Đó là nhiệm vụ trong phòng thí nghiệm — nhớ chuỗi chữ số — nên đừng ánh xạ thẳng sang việc viết một bài luận. Hướng của nó thì đã giữ nguyên suốt bốn thập kỷ.
Perham và Currie (2014, Applied Cognitive Psychology) thấy nhạc có lời làm giảm khả năng đọc hiểu bất kể người nghe có thích bản nhạc hay không. Mẫu sinh viên nhỏ, một nhiệm vụ đọc, và vẫn là câu hữu ích nhất ở đây: nếu công việc làm bằng chữ, đừng thêm chữ vào.
Còn cái nghiên cứu mà ai cũng trích để bênh quán cà phê: Mehta, Zhu và Cheema (2012, Journal of Consumer Research) thấy mức ồn nền vừa phải, khoảng 70 dB, cho kết quả tốt hơn trên các nhiệm vụ sáng tạo so với mức rất yên hoặc rất ồn. Nó có thật. Nó cũng là các nhiệm vụ sáng tạo ngắn trong điều kiện kiểm soát, không phải một buổi sáng viết luận văn, và nó không nói gì về đọc hiểu hay ghi nhớ.
Gộp lại thì bức tranh khá rõ và không mấy lãng mạn: quán giúp phần nảy ý, và lấy đi ở phần đọc và viết.
Việc nào mang ra quán, việc nào để ở nhà
| Mang ra quán | Để ở nhà hoặc thư viện |
|---|---|
| Làm bài tập Toán, Lý, Hoá | Đọc tài liệu dày, sách chuyên ngành |
| Sắp xếp, dán nhãn, dọn ghi chú | Viết luận, viết báo cáo, dịch |
| Vẽ sơ đồ, lên dàn ý, nghĩ ý tưởng | Học thuộc, ôn từ vựng |
| Trả lời email, làm giấy tờ | Nghe Listening bấm giờ |
| Làm slide, dựng bảng biểu | Bất cứ thứ gì bạn sẽ bị chấm điểm về độ chính xác |
Bảng này có một đường duy nhất chạy qua: việc làm bằng chữ thì để ở nơi ít chữ. Việc làm bằng tay, bằng số, bằng hình thì mang đi đâu cũng được.
Đeo tai nghe ở quán thì còn ý nghĩa gì?
Có, và đó thường là cách dùng quán tốt nhất.
Bạn giữ được ba lý do khiến bạn bắt đầu được — đã trả tiền, không có giường, có người xung quanh — và cắt đi phần tốn kém, tức là tiếng nói. Tiếng ồn nâu hoặc mưa ở mức nhỏ vừa đủ nghe tiếng bàn phím của mình là đủ. Đừng vặn to để “át” quán, vì che âm không phải cuộc chiến về độ to.
Một lưu ý: tai nghe chống ồn chủ động rất giỏi với tiếng máy lạnh và tiếng xe ngoài đường, và khá kém với tiếng người. Muốn dẹp tiếng người thì cần thêm một lớp âm thanh nền, không chỉ cần chống ồn.
Chọn quán, và chọn giờ
Giờ quan trọng hơn quán.
8h–10h sáng là khung tốt nhất ở gần như mọi quán: ít người, nhân viên chưa bật nhạc to, máy pha chưa chạy liên tục. 15h–17h là khung tệ nhất ở phần lớn quán học bài, vì đó là lúc đông nhất.
Bốn thứ cần nhìn khi chọn chỗ ngồi:
- Xa quầy pha. Máy xay là tiếng ồn xung, và tiếng ồn xung là thứ không che được.
- Có ổ điện. Một buổi bị cắt ngang vì hết pin thì mọi lý thuyết ở trên thành vô nghĩa.
- Không cạnh bàn bốn người. Bàn hai người thì nói nhỏ. Bàn bốn người thì kể chuyện.
- Quay lưng vào tường nếu được. Ít thứ chuyển động lọt vào khoé mắt hơn.
Và một quy tắc về thời lượng: đặt trước cho mình một điểm dừng — 11h30, hoặc lúc pin còn 20%. Quán không có mép ngoài nào cả, và một buổi ngồi lì bốn tiếng ở quán hay kết thúc bằng một buổi chiều chết ở nhà.
Chi phí thật, tính bằng tiền
Không ai tính cái này ra, nên đây:
| Mỗi buổi | Mỗi tuần | Mỗi tháng | |
|---|---|---|---|
| 3 buổi/tuần | 35.000 ₫ | 105.000 ₫ | ~450.000 ₫ |
| 5 buổi/tuần | 35.000 ₫ | 175.000 ₫ | ~750.000 ₫ |
| 5 buổi + đồ ăn | 60.000 ₫ | 300.000 ₫ | ~1.300.000 ₫ |
Con số đó không có gì sai, nếu nó mua cho bạn những buổi học thật sự xảy ra. Nó chỉ sai khi nó mua cho bạn cảm giác đã đi học.
Phép thử thì đơn giản và hơi phũ: sau mỗi buổi ở quán, viết một dòng nói cái gì bây giờ tồn tại mà lúc 9h40 chưa có. Làm bốn buổi liền. Nếu ba trong bốn dòng để trống, khoản tiền đó đang mua một cái bàn chứ không mua một buổi học.
Thư viện trường thì miễn phí, và với việc đọc và viết thì nó gần như luôn tốt hơn. Nó chỉ thua ở đúng một chỗ: nó không làm bạn bắt đầu dễ như quán, vì ở đó không ai chờ bạn gọi món.
Khi quán là lựa chọn sai
Khi bạn đang viết. Đây là chỗ rõ nhất. Nếu sản phẩm cuối là chữ, mọi thứ tiếng người trong phòng đều đang cạnh tranh với nó.
Khi bạn nhạy cảm với tiếng động. Với một số người, thêm âm thanh không phải cái khiên mà là thêm một tác nhân gây căng thẳng. Nút bịt tai và một căn phòng yên, không phải một quán tốt hơn.
Khi bạn cần nói to. Luyện Speaking, đọc thuộc lòng, họp gọi. Không làm được ở quán, và cố làm thì phiền cả bạn lẫn bàn bên.
Khi bạn ra quán để trốn việc quyết định. Nếu bạn chưa biết hôm nay làm gì, quán sẽ không chọn hộ. Nó chỉ đổi chỗ ngồi cho một tiếng đồng hồ phân vân. Quyết trước ở nhà, một câu, rồi mới ra khỏi cửa.
Và nếu thứ bạn cần là chín mươi phút không ai chạm tới, thì cái quán chưa bao giờ là nơi tạo ra nó — một khối được bảo vệ là chuyện của cái lịch, không phải chuyện của địa điểm.
Fomodo có bảy âm thanh nền, một trong số đó là tiếng quán cà phê, cho những hôm bạn muốn cái quán mà không muốn trả 35.000 ₫. Giới hạn thì nên nói thẳng: âm thanh phát qua tai nghe của bạn, nên nó không làm cái quán im đi. Nó chỉ nâng cái sàn âm trong tai bạn lên. Và cái khiên chặn app cũng chỉ chặn được app trên máy bạn — nó không có ý kiến gì về bàn bên.
Thứ nó làm được là giữ cho một buổi ngồi quán có mép: đặt một phiên, và khi hết phiên thì đứng dậy, thay vì ngồi thêm hai tiếng nữa vì ly cà phê vẫn còn đá.
Lần sau ra quán, mang theo việc làm bằng tay. Để việc làm bằng chữ ở nhà.
