Çalışırken KPSS: mesai sonrasına sığan bir düzen
Servis 18.10’da kalktı, eve 19.25’te girdin. Çanta hâlâ omzunda; önce mutfağa uğradın, sonra oturdun.
Duvardaki programda bu akşamın karşısında “Coğrafya — 3 saat” yazıyor. Şu an 21.10 ve o üç saatin kırk dakikası kaldı, o kırk dakika da yemekten sonra masaya geçmenin kendisiyle geçecek.
Program fazla hırslı değildi. Var olmayan bir saat dilimine yazılmıştı: mesaiden çıkmış, yolda bir saat geçirmiş, karnı aç bir insanın akşamına.
Kural: akşamdan saat çalma, günün içine blok yerleştir
Mesaiyle birlikte hazırlanan hemen herkes aynı hatayı yapıyor: bütün yükü akşama koyuyor. Akşam, günün en kalabalık ve en yorgun parçası; oraya konan her plan haftanın ortasında kırılıyor.
İşe yarayan biçim tersine: günün üç ayrı yerine küçük, sabit bloklar koymak ve hiçbirini üç saate şişirmemek.
Yirmi beş dakika artı yirmi beş dakika artı elli dakika, kâğıtta bir buçuk saat. Farkı şu: üçü de gerçekten oluyor.
Dürüst bir kapasite hesabı
Buranın araştırma sayısı yok. Olan şey, kendi iki haftanın; o gelene kadar da bir başparmak kuralı.
Bir mesai gününde iki saatlik gerçek çalışma iyi bir gündür ve bunun yarısı hafta içinde denk gelmeyecektir. Planı iki saate göre değil, bir buçuğa göre yaz.
| Programın diyorsa… | Şunu yaz… | Neden |
|---|---|---|
| Hafta içi her akşam 3 saat | 2 × 25 dk hafta içi, 2 gün tam boş | Boş günler haftanın taşımadığını taşıyor |
| Cumartesi ve pazar, ikisi de dolu | Bir gün dolu, bir gün öğleden sonra serbest | İki dolu hafta sonu üst üste üç kez yapılmıyor |
| “Akşam coğrafya” | “20.30–21.20, coğrafya, 40 soru” | Çıktısı olmayan bir aralık akşamı doldurana kadar genişliyor |
Üçüncü satır en pahalısı. “Akşam coğrafya” bir niyet; “40 soru” bitirilebilir bir şey. Bitirilebilir bir şeyin sonunda kalkabiliyorsun ve kalkabildiğin akşam ertesi akşamı da getiriyor.
Öğle arası gerçekten işe yarar mı?
Yarıyor, ama tek bir işte: tekrar. Yeni konuya öğle arasında girilmiyor, çünkü kafanın ısınması aranın yarısını yiyor.
Yirmi beş dakika, kapalı kaynak, dün akşamki konudan hatırladığını yaz ya da elli soru çöz. Masandan kalk; aynı masada, aynı ekranın önünde olmuyor. Merdiven boşluğu, kantinin boş köşesi, hatta arabanın içi — mekânın değişmesi, kafanın işi değiştirdiğine dair en ucuz sinyal.
Bir de dürüst uyarı: öğle arası senin dinlenme arandır. Onu her gün almak zorunda değilsin ve haftanın üç günü fazlasıyla yeter.
Günün üç bloğu
Sabah, işten önce, 25 dakika. Kimsenin sana ulaşamadığı tek zaman dilimi bu ve gün içinde tek başına savunabildiğin tek blok. Ezber isteyen ne varsa buraya: tarihler, maddeler, kelimeler.
Öğle arası, 25 dakika, haftada üç gün. Tekrar ve soru. Yukarıdaki kurallarla.
Akşam, 50 dakika, tek blok. Yemekten sonra ve masadan kalkmayı zorunlu kılan bir şeyin öncesinde: bir dizi bölümü, çamaşır makinesi, biriyle konuşma sözü. Dış kenarı olmayan akşam bloğu ya hiç başlamıyor ya da bir buçuk saat sürüp ertesi sabahı yiyor.
Bu üçünü aynı gün yapmak zorunda değilsin. Haftada on iki blok, iyi bir hafta.
Haftanın şekli
| Gün | Sabah 25 dk | Öğle 25 dk | Akşam 50 dk |
|---|---|---|---|
| Pzt | Ezber | — | Yeni konu |
| Sal | Ezber | Tekrar: pazartesi | Yeni konu devam |
| Çar | — | Soru | — |
| Per | Ezber | Tekrar: hafta | Eksikler |
| Cum | — | — | — |
| Cmt | — | Deneme, tam süre | Analiz, aynı gün |
| Paz | — | Hata defteri, 1 saat | Kapalı |
Üç şey bu tabloyu ayakta tutuyor.
Cuma tamamen boş. Bir hafta içinde bir gün gidecek; hangi gün olacağını sen seçersen o gün kayıp sayılmıyor. Cuma akşamı zaten en düşük ihtimalli akşam, o yüzden onu planın parçası yap.
Deneme cumartesi, analiz aynı gün. Ertesi güne bırakılan analiz yapılmıyor; yapıldığında da o soruyu neden yanlış yaptığını hatırlamıyorsun. Süreyi de kısaltma — sınav süresi kılavuzda yazıyor ve dayanıklılık, ölçmen gereken şeyin bir parçası.
Pazar akşamı kapalı. Dinlenmiş bir pazartesi, dördüncü tekrardan fazla getiriyor; ve haftanın en çok kırıldığı yer pazartesi sabahı.
Hafta sonu kaç saat çalışılır?
Cumartesi denemeyle birlikte dört ila beş saat, pazar bir ila iki saat. Bunu on hafta üst üste yapabiliyorsan doğru sayıdır; yapamıyorsan, ilk haftanın rakamı seni sonraki dokuz haftaya borçlandırmış demektir.
Hafta sonunu dokuz saate çıkarma isteği neredeyse her zaman hafta içinden gelen bir suçluluk. Suçluluk kötü bir planlamacı: kaybedilen saatleri geri almaya çalışıyor ve kaybı ikiye katlıyor. Kaybedilen gün geri alınmaz, silinir — seriyi kurtaran kural de zaten hiç kaçırmamak değil, ikinci günü kurtarmak.
Son ay ve yıllık izin
Yıllık iznin bu hazırlığın en değerli kaynağı ve çoğu kişi onu yanlış yere koyuyor.
İzni hazırlığın başına koymak, henüz neyi bilmediğini bilmediğin bir dönemde beş günü genel tekrara harcamak demek. Sınavdan hemen önceki haftaya koymak ise elinde artık düzeltemeyeceğin bir listeyle uyanmak demek.
İşe yarayan yer arada: sınavdan üç ila dört hafta önce, üç gün. O üç gün deneme–analiz–eksik döngüsünün tam bir turu için yeterli ve bulduğun eksikleri kapatacak zaman hâlâ duruyor.
Son haftada yeni kaynak açılmıyor. Hata defteri, formüller ve uykunun yerine oturması. Uyku saatini bir gecede değil, iki haftaya yayarak kaydır: her gün on beş dakika erken.
Alan sınavı da varsa, o sınavın ayrı bir hafta sonuna ihtiyacı var; genel yetenek ve genel kültürle aynı cumartesiye sıkıştırılan alan denemesi ikisini birden bozuyor.
Bu düzen ne zaman çalışmaz
Vardiyalı çalışıyorsan. Sabit saatler senin için yok ve sabit saate dayanan her plan sana her hafta yalan söyler. Gün yerine hafta say: haftada on blok, hangi saatte olduğu önemsiz. Bir de vardiya değişimini takip eden ilk gün, dinlenme günü olarak yazılı olsun.
Nöbet, çağrı ya da müşteri hattındaysan. Sonraki on dakikanı başkaları belirliyorsa akşam bloğu her hafta patlar. Sana uyan biçim, günde bir korunmuş blok değil, hafta sonuna yığılmış iki uzun blok ve hafta içi sadece tekrar.
Evde küçük çocuk varsa. Akşam bloğu yoktur. Sabah bloğu vardır ve gerçek olan tek şey odur; onu kurtar, akşamdan hiçbir şey bekleme.
İkinci bir işin varsa. Bu yazı sana uygun değil ve dürüst cevap hazırlık süresini uzatmak. Aynı yüz günü altı aya yaymak bir taviz değil, aritmetik.
Ve akşam bloğu sürekli çöküyorsa sorun program olmayabilir; akşamın son üç saatinin şekli çoğu zaman planın kendisinden daha belirleyici. Hafta içi ile hafta sonunun aynı yöntemle yürümesi de gerekmiyor: hangi yöntemin hangi güne uyduğu ayrı bir soru ve cevabı takviminde yazılı.
Fomodo blokları ve dakikaları tutuyor; hafta sonunda haftanın nereye gittiğini tahmin etmiyorsun, bakıyorsun. Bir eksiği burada özellikle hissediliyor: Apple Watch uygulaması yok. Serviste ya da metrobüste ne kadar kaldığına bakmak istediğinde telefonu çıkarmaktan başka yolun yok — ve telefonu çıkarmak, bu yazının kaçınmaya çalıştığı hareketin ta kendisi. Korunmuş bir bloğun kenarlarını bekliyor, kolunda durmuyor.
Sevdiğimiz küçük bir şey: seri kırıldığında hiçbir şey olmuyor. Uyarı yok, ceza ekranı yok, sıfırdan başlama töreni yok. Sayı düşüyor, gün devam ediyor. Bir buçuk yıl sürecek bir hazırlıkta bu, sayının kendisinden önemli.
Bu akşamdan üç saat çıkarmaya çalışma. Yarın sabah yirmi beş dakika çıkar, öğlen yirmi beş dakika daha ve akşamı olduğu gibi bırak.
